ORKIESTRA NIE GRAŁA DO KOŃCA

Mimo różnych apeli i sugestii, powoływania się na wieloletnie tradycje oraz sięgania po argumenty natury propagandowej, gdyński armator pozostał nieugięty. 22 września 1987 rejs „Stefana Batorego” na trasie Gdynia – Montreal – Gdynia kończy naszą żeglugę liniową przez Atlantyk.
Powodem zasadniczym tej decyzji jest brak następcy 35-letniego weterana. Na nowego „pasażera” Polskich Linii Oceanicznych najzwyczajniej nie stać zwłaszcza w okresie wdrażania reformy gospodarczej, tymczasem okazyjny zakup statku używanego też w grę nie wchodzi. Owszem, przymierzano się do zbudowanej w latach sześćdziesiątych jednostki o nazwie „Constelation” lecz jej grecki armator nie należy do zbyt solidnych partnerów (kłopoty z wypłacalnością), więc lepiej poczekać z ostatecznymi decyzjami.
Tym bardziej, że w kwestii kontynuowania transatlantyckich tradycji nie ma bynajmniej jednomyślności. Z żeglugi liniowej po oceanie zrezygnowali poważniejsi od nas morscy potentaci (m.in. Stany Zjednoczone, Francja, RFN i Włochy) lecz jakoś nie widać, by odbiło się to na ich prestiżu. Kontrowersje wzbudza również próba odpowiedzi na pytanie – dla kogo posiadanie statku pasażerskiego stanowi korzyść największą: dla kraju („pływający ambasador”), dla armatora (wpływy z biletów) czy dla części pasażerów i załogi (zwyczajny biznes)?
Mimo wszystko, do pożegnalnej podroży liniowej „Stefana Batorego” przygotowano się że szczególną pieczołowitością. Zaszczytu dowodzenia jednostką dostąpił kpt. ż. w. Hieronim Majek, na co dzień dyrektor Urzędu Morskiego w Gdyni. Do grona pasażerów dokooptowano specjalną ekipę filmową mającą na za zadanie stworzenie dzieła o ostatnich chwilach „króla”. Nie zapomniano również o stronie rozrywkowej. Do tańca i konsumpcji miały przygrywać dwie orkiestry, Jedną z nich kierował Tomasz P. lansowany swego czasu przez lokalną telewizję. Rysowała się więc gwarancja solidnych usług.
Potencjalni pasażerowie jakby zlekceważyli doniosłość chwili. Statek liczy 779 miejsc, tymczasem z Gdyni wypłynęły 294 osoby, mniej niż liczy załoga „Stefana Batorego”. Szczęściem przyszły posiłki z Rotterdamu i Londynu, dzięki czemu na Atlantyk wypłynęło 534 pasażerów i 308 załogantów.
W Montrealu statek przyjęto serdecznie, choć garnitur witających nie odbiegał specjalnie od dotychczasowych doświadczeń. Dominowali krewni i znajomi ze środowisk polonijnych. Podobnie było podczas pożegnania, jednak tutaj doszedł dodatkowy akcent w postaci transparentu z orłem (ukoronowanym) i napisem: „Batory good ambassador for Poland. Farewell with good memories”.
Obopólne rozczulenie przyćmiły trochę nieplanowane ubytki wśród pasażerów i personelu stałego. Oto z grona trzydziestoparoosobowej grupy Polaków, którzy zdecydowali się na rejs okrężny, aż siedemnastu wspaniałomyślnie zrezygnowało z połowy opłaconej trasy i zmustrowało w Montrealu. Absencja znaczna.
W niemal identycznej proporcji „dali nogę” załoganci. Jedynym działem, który towarzyszył „Batoremu” w jego podroży do końca w komplecie były – najmniej zresztą widoczne, a najciężej pracujące – „maszyny”. Szef tego działu, st. mechanik Jan Rackman skomentował ów precedens następująco: – To są ludzie solidnej roboty i odpowiedzialni. Ponadto, niełatwo ich nabrać na zachodni blichtr.
Kto zatem uległ takowej pokusie? Dwóch marynarzy z „pokładu”, trzech członków działu administracyjnego-hotelowego, czterech spośród sześciu członków zespołu, któremu liderował wokalista Tomasz P. (on sam plus dwie gitary i perkusja) oraz wokalistka z drugiej orkiestry.
Ryszard K. Wojtaszewski, oficer rozrywkowy (jedyne tego rodzaju stanowisko w Polsce) na tss. „Stefan Batory”:
– To byli „fresh men”, świeży ludzie. Ja bym ich nie traktował jako członków załogi, choćby dlatego, że wyjechali na normalnych paszportach, a nie książeczkach żeglarskich. Zespół Tomasza P. polecono nam jako znakomitych muzyków, tymczasem już po dwóch dniach musiałem przenieść ich z dużego do małego salonu. Grali fatalnie. Owszem, sam P. ma ciekawy głos, ale niemal codziennie był na bakier z dyscypliną. Czuł się bardziej jako pasażer niż pracownik. Przyznam szczerze, że dla mnie lepszym rozwiązaniem byłoby, gdyby zeszli w komplecie. Miałem poważne problemy z uzupełnieniem dwójki, która została – kontrabasu i instrumentu klawiszowego. Musiałem zaangażować jednego ze stewardów, zresztą znakomitego perkusistę. Tym, którzy zostali w Montrealu wypada tylko współczuć. Zginą w tłumie podobnej klasy klezmerów. W ogóle dobór załogi „Batorego” to osobny problem, nie ograniczający się bynajmniej do muzyków, choć kiedyś grywały i śpiewały tutaj prawdziwe gwiazdy polskiej estrady.
Wbrew tworzonym na użytek niezorientowanych obywateli mitom, nasz statek flagowy mnie cieszył się specjalnymi względami wśród marynarzy. Gdy ogłaszano mustrowanie na „stodołę”, korytarze w dyrekcji PLO pustoszały błyskawicznie. Trzeba było urządzić istne łapanki.
Przed powrotnym rejsem na trasie Montreal – Europa dosiadło sporo pasażerów, głównie Polaków przedkładających podróż morską nad lotniczą ze względu na liczbę i ciężar posiadanych bagaży. Poprawiły się zdecydowanie wskaźniki wykorzystania miejsc. Do Londynu statek wiózł 673 pasażerów (86 proc, możliwości), 5 psów, 2 koty i 52 samochody. Przez Atlantyk podróż przebiegała spokojnie poza – ale to również tradycja – przypadkami skandalicznego zachowania się garstki pań i panów o nieokreślonym statusie zawodowym lecz o pokaźnie wypchanych portfelach.
Mniej wesoło zrobiło się po wejściu w kanał La Manche i minięciu cieśniny Dover, Kapitan Hieronim Majek: – Zwykle skrupulatni Anglicy popełnili tym razem przeoczenie, którego reperkusje pobrzmiewają na łamach brytyjskiej prasy do dzisiaj. Nie uprzedzono mianowicie w komunikatach meteo o zbliżającym się od strony północno-zachodnich rejonów Francji huraganie. W obszar jego działania dostał się – już na wodach Tamizy – również „Stefan Batory”. Rejestrowane przez nas prędkości wiatru sięgały 130 mil na godzinę, a więc daleko poza 12-stopniową skalę Beauforta. Pod naporem huraganu statek doznał poważnego przechyłu. Istniało niebezpieczeństwo całkowitej utraty zdolności manewrowych i wpadnięcia na mieliznę. O stopniu takiego zagrożenia świadczy fakt, iż ów los spotkał m.in. dwa promy pasażerskie. Nasz bilans ogranicza się do utraty dwóch kotwic zerwanych przez huragan i konieczności skorzystania z pomocy brytyjskiego holownika „Sun Anglia”. Do Tilbury wpłynęliśmy z 4-godzinnym opóźnieniem, przyjmując zewsząd gratulacje za pomyślny finał wielogodzinnej walki z żywiołem.
Przy dworcu morskim w Gdyni „Stefan Batory” zacumował w środę, 21 października, o czwartej rano, notując niespełna dobowe opóźnienie w stosunku do harmonogramu. Na pobliskim parkingu nie było szans, by wcisnąć się nawet :maluchem:. Dziesiątki aut osobowych z przyczepami bagażowymi lub kryte półciężarówki wykorzystują każdy skrawek miejsca. Dominują pojazdy z rejestracjami województw południowych.
Od ósmej rozpoczyna pracę około 50 celników. Do odprawienia prawie pół tysiąca pasażerów i ponad trzy tysiące sztuk bagaży. Starsi doświadczeniem takie liczby kojarzą tylko z latami siedemdziesiątymi. Wtedy było podobnie. Odprawa kończy się około szesnastej. Ponad 6 mln zł tytułem opłat celnych, dwa wykryte przypadki wprowadzenia w błąd funkcjonariuszy. O zadeklarowanych kwotach dewizowych możemy porozmawiać po ostatecznych podliczeniach. Standard z tego typu rejsów to 600 – 800 tys. dolarów. Ale ten jest ponadstandardowy.
W dziale pasażerskim Polskich Linii Oceanicznych mają do zaoferowania już tylko rejsy wycieczkowe. Najatrakcyjniejszy to ten ostatni, na trasie Gdynia – Wyspy Kanaryjskie – Gdynia.
Zacznie się 12 stycznia, a skończy – uroczystym i definitywnym opuszczeniem bandery na „Stefanie Batorym” – 26 marca 1988 roku. W programie m.in. zawinięcia do Hamburga, Rotterdamu, Lizbony, Madery, Hawany, Gwadelupy, St. Vincent, Teneryfy, Tangeru i Kopenhagi. Cena? Na przykład – za jedno miejsce w kabinie dwuosobowej bez okna 1.280 tys. złotych plus 180 dolarów. Znajdą się chętni, a byłoby ich jeszcze więcej, gdyby nie wścibstwo urzędników finansowych. Milionerów u nas nie brakuje, gorzej ze wskazaniem źródeł dobrobytu.
Co po powrocie z Karaibów? Losy statku są przesądzone – możliwie najkorzystniejsza sprzedaż zagranicznemu klientowi. Są już wstępne oferty: na pływający hotel, na schronisko dla ubogich, oczywiście ze śpiworami (może się wreszcie przydadzą)? A załoga? Marynarze z pokładu i maszynowni zaręczają, że praca na zwykłym statku handlowym to wręcz luksus, choćby pod względem bytowym. Tutaj mieli do dyspozycji ciasne, 4-osobowe kabiny z takimi „dodatkami” jak brak światła dziennego, wilgoć, wibrację i hałas maszynowni.
„Hotel” również nie rozdziera szat. Jeśli zapewnienia dyrekcji PLO o przygotowaniu odpowiedniej liczby rezerwowych miejsc pracy okażą się bez pokrycia, to i tak pozostaje możliwość pływania na wycieczkowcach obcych bander. Byli już chętni do przyjęcia całej załogi hotelowej 'Batorego”. Morskie agencje i 'Polservice” zbierają na razie propozycje. Umarł król…
A na „Titanicu” nawet orkiestra grała do końca.
Henryk Jezierski
(„Polityka” nr 14/1591, 31.10.1987)



